Եթե քաղաքացին պարտավոր է վճարել, համակարգն էլ պարտավոր է հաշվետու լինել․ տնտեսագետ

Տնտեսագետ Տիգրան Ջրբաշյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է.

«Պարտադիր բժշկական ապահովագրություն․ եթե քաղաքացին պարտավոր է վճարել, համակարգն էլ պարտավոր է հաշվետու լինել․

Առողջության համընդհանուր ապահովագրության համակարգը գործում է արդեն մի քանի ամիս։ Եվ, իմ կարծիքով, առաջիկայում այն կանգնելու է բավական պարզ ընտրության առաջ․ կամ պետք է ավելացնել պետական բյուջեից ֆինանսավորումը, կամ սահմանափակել ծառայությունների իրական հասանելիությունը։

Ընդ որում՝ սահմանափակումը պարտադիր չէ, որ արվի որևէ ծառայություն ապահովագրական փաթեթից պաշտոնապես հանելով։ Դա կարող է տեղի ունենալ նաև ավելի աննկատ ձևերով՝

* հերթերը երկարացնելով,
* ուղեգիր ստանալու պայմանները խստացնելով,
* բժշկական կազմակերպությունների համար քանակական սահմանաչափեր սահմանելով,
* իրական ինքնարժեքից ցածր սակագներ կիրառելով,
* փոխհատուցվող դեղերի ցանկը սահմանափակելով,
* կամ ծախսերի մի մասը կրկին քաղաքացու վրա թողնելով։

Այս պատճառով այսօր հիմնական հարցը միայն այն չէ, թե քանի մարդ է պաշտոնապես ապահովագրված կամ քանի ծառայություն կա փաթեթում։

Հիմնական հարցն ուրիշ է․ որքանո՞վ է համակարգը թափանցիկ և հաշվետու։

Միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ պարտադիր ապահովագրության կամ պետական ֆինանսավորմամբ առողջապահական համակարգերում հրապարակվում են ոչ միայն տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունները, այլ նաև տվյալներ, որոնցով հնարավոր է հասկանալ՝ համակարգն իրականում որքանով է հասանելի և արդյունավետ։

Օրինակ՝ Անգլիայի NHS-ն ամեն ամիս հրապարակում է, թե մարդիկ որքան են սպասում ուղեգիր ստանալուց մինչև բուժում, քանի մարդ է հերթում, և ինչ իրավիճակ է՝ ըստ ծառայությունների ու բժշկական կազմակերպությունների։

NHS-ի պաշտոնական վիճակագրությունը՝
https://www.england.nhs.uk/…/statist…/rtt-waiting-times/
Ինտերակտիվ հարթակը՝
https://data.england.nhs.uk/dashboard/rtt
Առանձին հրապարակվում են նաև ախտորոշիչ ծառայությունների սպասման ժամկետներն ու փաստացի ծավալները՝
https://www.england.nhs.uk/…/diagnostics-waiting-times…/

Էստոնիայի առողջության ապահովագրության հիմնադրամը հրապարակում է իր տարեկան հաշվետվությունները՝ ներկայացնելով եկամուտները, ծախսերը, բուժօգնության տարբեր ուղղությունների ֆինանսավորումն ու համակարգի աշխատանքի արդյունքները։
Էստոնիայի հիմնադրամի տարեկան հաշվետվությունները՝
https://tervisekassa.ee/en/organisation/annual-reports

OECD-ն սպասման ժամկետը համարում է առողջապահական ծառայությունների հասանելիության հիմնական ցուցանիշներից մեկը։ Մի շարք երկրներում հրապարակվում է ոչ միայն սպասման միջին կամ մեդիան տևողությունը, այլ նաև այն մարդկանց մասնաբաժինը, որոնք սպասել են սահմանված ժամկետից ավելի։
OECD-ի տվյալները՝
https://www.oecd.org/…/full…/waiting-times_3a1021fa.html

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունն էլ նշում է, որ առողջապահական ծառայությունների ռազմավարական գնորդը պետք է ֆինանսավորումը կապի բնակչության առողջական կարիքների, մատուցված ծառայությունների ծավալի ու որակի և բժշկական կազմակերպությունների աշխատանքի արդյունքների հետ։
WHO-ի մոտեցումը ռազմավարական գնումներին՝
https://www.who.int/activi…/promoting-strategic-purchasing

Հետևաբար Հայաստանի Առողջության համընդհանուր ապահովագրության հիմնադրամը նույնպես պետք է առնվազն ամսական կամ եռամսյակային հրապարակումներ անի՝ ներկայացնելով՝

* ապահովագրվածների թիվը՝ ըստ խմբերի,
* հավաքագրված ապահովագրավճարներն ու պետական բյուջեից ստացված գումարները,
* մատուցված ծառայությունների թիվն ու արժեքը,
* ծախսերը՝ ըստ ծառայությունների և բժշկական կազմակերպությունների,
* մերժված կամ չհաստատված ծառայությունների թիվը,
* սպասման միջին և առավելագույն ժամկետները,
* բժշկական կազմակերպությունների և դեղատների նկատմամբ կուտակված պարտքերը,
* քաղաքացիների կատարած լրացուցիչ վճարումները,
* հիմնադրամի վարչական ծախսերը,
* մինչև տարեվերջ եկամուտների ու ծախսերի թարմացված կանխատեսումը։

Միայն այս տվյալները տեսնելուց հետո հնարավոր կլինի հասկանալ՝
արդյո՞ք համակարգը ֆինանսապես կայուն է,
արդյո՞ք փաթեթում գրված ծառայություններն իրականում հասանելի են,
նվազե՞լ են քաղաքացիների գրպանից կատարվող առողջապահական ծախսերը,
և վերջապես՝ առողջապահական համակարգն իսկապե՞ս դարձել է ավելի արդյունավետ։

Եթե հիմնադրամը հայտարարում է, որ ամբողջությամբ կատարում է իր պարտավորությունները, դա պետք է հաստատվի ոչ միայն հաղորդագրություններով, այլ նաև բաց, պարբերական և ստուգելի տվյալներով։

Եթե քաղաքացին պարտավոր է վճարել, ապա իրավունք ունի տեսնելու՝ որքան գումար է հավաքվել, ինչի վրա է այն ծախսվել և ինչ արդյունք է ստացվել։

Պարտադիր ապահովագրության դեպքում թափանցիկությունը պարզապես ցանկալի բան չէ։ Այն համակարգի հիմնական պարտավորություններից մեկն է։

Գրառումը մշակվել է արհեստական բանականության գործիքների կիրառմամբ»։