TRIPP-ի փուչիկը պայթում է, Փաշինյանի հաշվարկը՝ նույնպես․ Սուրեն Սուրենյանց

Իրանի շուրջ ստեղծված ռազմական լարվածությունը փաստացի TRIPP-ի նախագիծը մղել է անորոշության և մշուշի մեջ։

Գրել է «Դեմոկրատական այլընտրանք» կուսակցության նախագահ, քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցը։

«TRIPP-ի փուչիկը պայթում է, Փաշինյանի հաշվարկը՝ նույնպես․

Մերձավոր Արևելքում ծավալվող ռազմական զարգացումները ոչ միայն փոխում են տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը, այլ նաև փլուզում են քաղաքական այն նարատիվները, որոնք վերջին տարիներին ներկայացվում էին որպես տարածաշրջանի անխուսափելի ապագա։ Այդ նարատիվներից մեկը Հայաստանում կառուցվել էր «խաղաղության դարաշրջանի» գաղափարի շուրջ, որի տնտեսական և քաղաքական հիմնավորումը ներկայացվում էր օգոստոսի 8-ի պայմանավորվածությունների և TRIPP նախագծի միջոցով։

Այս քննարկումների ֆոնին ուշագրավ են Լիհայի համալսարանի պրոֆեսոր Արման Գրիգորյանի գնահատականները, որոնք նա հնչեցրել է «Առավոտ» օրաթերթին տված հարցազրույցում։ Գրիգորյանի կարծիքով՝ ԱՄՆ-Իսրայել տանդեմը ռազմավարական առումով տանուլ է տալիս Իրանի դեմ պատերազմը, և նրանց հնարավորությունները սահմանափակվում են առավելագույնը իրանական քաղաքների լայնածավալ բարբարոսական ռմբակոծությամբ կամ նույնիսկ միջուկային սպառնալիքով։ Այս գնահատականն ընդգծում է մեկ կարևոր իրողություն՝ տարածաշրջանը մտնում է երկարատև և վտանգավոր անկայունության փուլ։

Երբ տարածաշրջանը տեղափոխվում է ուժային մրցակցության տրամաբանության մեջ, երկրորդ պլան են մղվում տնտեսական նախագծերը և հաղորդակցային միջանցքների շուրջ կառուցված ռազմավարությունները։ Առաջնային են դառնում անվտանգային հաշվարկները, ուժերի հարաբերակցությունը և մեծ տերությունների մրցակցությունը։

Այս համատեքստում անխուսափելիորեն հարցականի տակ է հայտնվում նաև TRIPP-ի նախագիծը, որը վերջին ամիսներին ներկայացվում էր որպես տարածաշրջանի տնտեսական անվտանգային ապագայի առանցքային նախաձեռնություններից մեկը։ Իրանի շուրջ ստեղծված ռազմական լարվածությունը փաստացի մղել է այս նախագիծը անորոշության և մշուշի մեջ։ Այն, ինչ ներկայացվում էր որպես տարածաշրջանային համագործակցության և տնտեսական ինտեգրման հեռանկար, այժմ կախված է ռազմական էսկալացիայի, մեծ տերությունների մրցակցության և աշխարհաքաղաքական վերադասավորումների տրամաբանությունից։

Սակայն խնդիրը միայն մեկ նախագծի ճակատագիրը չէ։ Խնդիրը շատ ավելի խորն է և վերաբերում է Հայաստանի արտաքին քաղաքական հաշվարկների տրամաբանությանը։ Վերջին տարիներին Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը իր արտաքին քաղաքականությունն ու ռազմավարական հաշվարկները կառուցել էր այն ենթադրության վրա, որ տարածաշրջանը շարժվում է դեպի կայունացում, և որ արևմտյան քաղաքական ու տնտեսական նախաձեռնությունները կարող են դառնալ Հայաստանի անվտանգության և զարգացման հիմնական հենարանը։

Փաստացի իշխանությունը իր բոլոր խաղադրույքները դրել էր արևմտյան ուղղության վրա՝ փորձելով Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը կառուցել միակողմանի աշխարհաքաղաքական վեկտորի վրա։ Այս քաղաքականությունը ներկայացվում էր որպես խաղաղության և զարգացման միակ ճանապարհը՝ ենթադրելով, որ արևմտյան աջակցությունը և տնտեսական նախագծերը կարող են փոխարինել ավանդական անվտանգային հավասարակշռությանը։

Սակայն Իրանի շուրջ զարգացող իրադարձությունները ցույց են տալիս, թե որքան փխրուն կարող են լինել նման հաշվարկները։ Տարածաշրջանը մտնում է մեծ տերությունների մրցակցության և ուժային քաղաքականության նոր փուլ, որտեղ աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը կարող է արագ փոխվել։

Այս պայմաններում առավել տեսանելի է դառնում այն ռիսկը, որը ստեղծվում է, երբ պետությունը իր ամբողջ ռազմավարությունը կառուցում է մեկ աշխարհաքաղաքական ուղղության վրա։ Երբ բոլոր խաղադրույքները դրվում են մեկ կենտրոնի վրա, ցանկացած արտաքին ցնցում կարող է ոչ միայն խարխլել այդ ռազմավարությունը, այլ նաև ստեղծել նոր անվտանգային և քաղաքական խնդիրներ։

Փոքր պետությունների համար արտաքին քաղաքականության դասական կանոններից մեկը միշտ եղել է հավասարակշռության քաղաքականությունը՝ տարբեր ուժային կենտրոնների միջև հարաբերությունների պահպանման միջոցով։ Երբ այդ հավասարակշռությունը խախտվում է և արտաքին քաղաքականությունը դառնում է միակողմանի, պետությունը դառնում է ավելի խոցելի արտաքին ճգնաժամերի և աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների նկատմամբ։

Այս ֆոնին հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունները ստանում են լրացուցիչ քաղաքական նշանակություն։ Դրանք դառնում են նաև գնահատական այն լուզեր ռազմավարական ուղղությանը, որը վերջին տարիներին ձևավորել է Հայաստանի արտաքին քաղաքական ուղղությունը։

Եթե արտաքին քաղաքականությունը կառուցվել է սխալ աշխարհաքաղաքական հաշվարկների վրա և եթե այդ հաշվարկները այսօր ակնհայտորեն բախվում են տարածաշրջանային նոր իրականությանը, ապա այդ սխալների քաղաքական հետևանքները անխուսափելիորեն արտահայտվելու են նաև ներքաղաքական գործընթացներում։

Ուստի առաջիկա ընտրությունները կարող են դառնալ հանրային արձագանք Փաշինյանի ռազմավարական սխալ հաշվարկներին, որոնք այսօր ավելի ակնհայտ են դառնում տարածաշրջանային արագ փոփոխվող իրականության պայմաններում։

Այս առումով՝ Փաշինյանի իշխանության հեռացումը կարող է արտաքին քաղաքական շանս դառնալ Հայաստանի համար»: