ԱԱԾ-ն տվյալ չունի․ ի՞նչ էր «Ադրբեջանից Հայաստան փոխանցված 211 միլիոն դոլարը. «Ժողովուրդ»

«Ժողովուրդ» օրաթերթը գրում է. «2021 թվականին նախկին պատգամավոր Արմեն Եղիազարյանը, հղում անելով Համաշխարհային բանկի տվյալներին, աղմկահարույց հայտարարություն էր արել՝ պնդելով, որ 2018 թվականին Ադրբեջանից Հայաստան փոխանցվել է շուրջ 211 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Տարիներ շարունակ այդ թիվը շրջանառվում էր հանրային դաշտում՝ առաջացնելով բազմաթիվ հարցեր, սակայն որևէ պետական կառույց մինչ այժմ հստակ պարզաբանում չէր ներկայացրել։

«Ժողովուրդ» օրաթերթը, հաշվի առնելով թեմայի հանրային կարևորությունը, նախ դիմել էր ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Անդրանիկ Սիմոնյանին՝ պարզելու, թե արդյոք ԱԱԾ-ն ուսումնասիրե՞լ է այդ տեղեկությունները, և արդյոք գոյություն ունեն տվյալներ Ադրբեջանից Հայաստան իրականացված նման ծավալի ֆինանսական հոսքերի վերաբերյալ։

ԱԱԾ-ից ստացված պատասխանը բավական ուշագրավ էր։ Գերատեսչությունը հայտնել էր, որ.

«Օրենսդրությամբ իրեն վերապահված լիազորությունների իրականացման ընթացքում Ադրբեջանի Հանրապետությունից Հայաստանի Հանրապետություն 211 միլիոն ԱՄՆ դոլարի փոխանցման վերաբերյալ տվյալներ չի ստացել»։

Միաժամանակ, ԱԱԾ-ն առաջարկել էր անհրաժեշտ տեղեկատվությունը ստանալու նպատակով դիմել ՀՀ Կենտրոնական բանկ։

Դրանից հետո «Ժողովուրդ» օրաթերթը նույնաբովանդակ հարցում է ուղարկել Կենտրոնական բանկ՝ խնդրելով պարզաբանել, թե արդյոք գոյություն ունեն տվյալներ 2018 թվականին Ադրբեջանից Հայաստան փոխանցված 211 միլիոն դոլարի վերաբերյալ, և որքանով են այդ թվերը համապատասխանում իրականությանը, ինչ նպատակ ունեն, ում կողմից են արվել և այլն։ Արդյո՞ք ՀՀ Կենտրոնական բանկը իրականացրել է որևէ վերլուծություն՝ կապված այդ տվյալների հնարավոր անվտանգային, ֆինանսական կամ տնտեսական ռիսկերի գնահատման հետ, և եթե ոչ՝ ինչ պատճառաբանությամբ։

ԿԲ-ի պատասխանը, ըստ էության, ամբողջությամբ փոխում է տարիներ շարունակ քննարկված պատմության ընկալումը։

Կենտրոնական բանկը նախ նշել է, որ Համաշխարհային բանկի կողմից հրապարակված տվյալները «միայն հանդիսանում են փորձագիտական գնահատականներ՝ հիմնված միգրանտների վերաբերյալ տվյալների վրա»։

ԿԲ-ի պարզաբանմամբ՝ հաշվարկների հիմքում դրված են ոչ թե փաստացի դրամական փոխանցումները, այլ միգրացիոն վիճակագրությունը։

«Մասնավորապես, ըստ ՀԲ-ի տվյալների, Հայաստանում Ադրբեջանից եկած 87 հազար միգրանտ է առկա, իսկ Ադրբեջանում՝ Հայաստանից գնացած 146 հազար միգրանտ։ Նշենք, որ վերջիններս հանդիսանում են տեղափոխվածներ, այլ ոչ թե փոխանցում ստացող և/կամ իրականացնող ֆիզիկական անձինք»,– հայտնել են ԿԲ-ից։

Ավելին, Կենտրոնական բանկը բացատրում է, որ Համաշխարհային բանկի մեթոդաբանությամբ հաշվարկվում են միգրանտների ենթադրյալ եկամուտներն ու ծախսերը, ինչից հետո կատարվում է ընդհանուր գնահատում այն մասին, թե ինչ ծավալի դրամական միջոցներ կարող էին փոխանցվել նրանց ծագման երկրներ։

«Ելնելով միգրանտների թվաքանակներից և եկամուտների ու ծախսերի գնահատականներից՝ ՀԲ փորձագետների կողմից եզրակացություն է արվում, որ բոլոր միգրանտները փոխանցում են իրականացնում իրենց մայր երկիր»,– նշված է ԿԲ-ի պատասխանում։

Սակայն ամենակարևոր արձանագրումը, թերևս, հետևյալն է.

«Այս փոխանցումները փաստացի կատարված դրամական փոխանցումներ չեն, այլ հաշվարկված են ՀՀ-ից Ադրբեջան և Ադրբեջանից ՀՀ տեղափոխված անձանց թվաքանակի հիման վրա»։

Այսինքն՝ խոսքը ոչ թե բանկային համակարգով կամ այլ ֆինանսական ուղիներով արձանագրված իրական գործարքների, այլ բացառապես միջազգային կազմակերպության կողմից կիրառված վիճակագրական մոդելի մասին է։

Ավելին, Կենտրոնական բանկը հստակ արձանագրել է.

«Համաձայն ՀՀ պաշտոնական վիճակագրության՝ ՀՀ և Ադրբեջանի սուբյեկտների միջև դրամական փոխանցումներ չեն իրականացվում»։

Փաստորեն, պետական երկու կառույցների պատասխաններից պարզ է դառնում, որ տարիներ շարունակ քննարկումների առարկա դարձած 211 միլիոն դոլարի ցուցանիշը չի հանդիսանում իրական փոխանցումների վերաբերյալ պաշտոնական տվյալ։ ԱԱԾ-ն նման տեղեկություն չունի, իսկ ԿԲ-ն փաստում է, որ խոսքը Համաշխարհային բանկի մոդելային գնահատականի մասին է, որը հաշվարկվել է միգրացիոն տվյալների հիման վրա և չի արտացոլում փաստացի իրականացված դրամական փոխանցումներ։

Ավելին, ԿԲ-ից նաև հայտնեցին, որ 2022-ի նույն աղբյուրներում նույն տվյալների դիմաց գրված է 0։ Եվ 2018 թվականից հետո տվյալները մշակվել են, և 2022 թվականին, ինչպես արդեն նշվեց, նման տվյալներ առկա չեն։ Ինչ վերաբերում է 2022 թվականից հետո տվյալներին, ապա այդ տարվանից հետո նման հրապարակումներ այլևս չեն արվել։

Այս առիթով «Ժողովուրդ» օրաթերթը կապ հաստատեց ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր, «Միասնության թևեր» կուսակցության ընտրացուցակով պատգամավորի թեկնածու առաջադրված Արմեն Եղիազարյանի հետ։

Վերջինս առ այսօր պնդում է, որ Ազգային ժողովի ամբիոնից հնչեցրած իր հայտարարությունը հիմնված էր պաշտոնական տվյալների վրա, որոնք, նրա խոսքով, հրապարակված էին Համաշխարհային բանկի հաշվետվություններում։

«Այս տեղեկատվությունը, որ ես ԱԺ ամբիոնից հայտարարեցի, պաշտոնական էր և զետեղված էր Համաշխարհային բանկի կայքում»,– նշել է Եղիազարյանը՝ հավելելով, որ մինչև հրապարակային հայտարարություն անելը նամակներով դիմել էր տարբեր կառույցների, այդ թվում՝ Համաշխարհային բանկի հայաստանյան գրասենյակի տնօրենին։

Նրա խոսքով՝ ստացած պատասխանում բանկը չի հերքել նման հաշվետվության գոյությունը, այլ փորձել է մեկնաբանել, թե խոսքը կանխատեսվող տվյալների մասին է եղել։ Եղիազարյանը, սակայն, հարց է բարձրացրել, թե ինչու են նախկին տարիներին նման կանխատեսումների և փաստացի ցուցանիշների միջև տարբերությունները եղել համեմատաբար փոքր, մինչդեռ տվյալ դեպքում արձանագրվել է տասնյակ անգամների աճ։

«Ինչն է փոխվել բազային արժեքների մեջ, որ 4 միլիոն դոլարի կարգի ցուցանիշից հասել ենք 211 միլիոն դոլարի»,– ասել է նախկին պատգամավորը՝ ընդգծելով, որ 2018 թվականի 211 մլն դոլարի ցուցանիշը պաշտոնապես հրապարակված էր հաշվետվություններում։

Եղիազարյանի խոսքով՝ խոսքը բաց տեղեկատվության մասին էր, որը վերաբերում էր աշխարհի երկրների միջև դրամական փոխանցումներին։ Նա նաև նշել է, որ Հայաստանում թեմայի շուրջ բարձրացված աղմուկից հետո Համաշխարհային բանկը հեռացրել է տվյալները և այլևս նմանատիպ հաշվետվություններ չի հրապարակել։

«Այդ ամբողջ ֆայլերը ես պահում եմ ինձ մոտ»,– ասել է նա՝ հավելելով, որ չի կարող վստահաբար պնդել՝ արդյոք նման հաշվետվություններ այսօր գոյություն ունեն, թե պարզապես հանրությանը հասանելի չեն։

Նախկին պատգամավորը հայտնել է, որ իր հավաքած ամբողջ տեղեկատվական փաթեթը անձամբ փոխանցել է ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Արմեն Աբազյանին։ Սակայն, ըստ նրա, ԱԱԾ-ից ստացել է պատասխան, թե կառույցն իր տվյալներով նման տեղեկատվություն չունի։

«Ես էլ ասացի՝ դուք չունեք, ես եմ ձեզ տրամադրում»,– նշել է Եղիազարյանը։

Նրա գնահատմամբ՝ ԱԱԾ-ն բավարար հետաքրքրվածություն չի ցուցաբերել թեմայի նկատմամբ, և հետագա խորքային ուսումնասիրություն չի իրականացվել։ Եղիազարյանը դիմել է նաև Կենտրոնական բանկ, որտեղից, նրա խոսքով, մի քանի օր անց տեղեկացրել են, որ բանկերի միջև նման դրամական փոխանցումներ չեն արձանագրվել։

Նա, սակայն, չի բացառել, որ գումարները կարող էին փոխանցված լինել այլ մեխանիզմներով՝ դրամանորների կամ միջնորդ բանկերի միջոցով, ինչի հետևանքով դրանց շարժը կարող էր այլ կերպ արտացոլվել հաշվետվություններում։

Եղիազարյանի համոզմամբ՝ հարցի շուրջ որևէ խորքային ուսումնասիրություն այդպես էլ չի իրականացվել, և այն մնացել է անպատասխան։ Նա նաև նշել է, որ 2021 թվականից հետո, այլևս պատգամավոր չլինելով, չի ունեցել անհրաժեշտ լծակներ՝ գործընթացին հետևելու և պարզելու, թե ինչ գումարների և ինչ նպատակների համար էր խոսքը»։